تجربه اولین بارداری در سنین 25 تا 30 سال، فاکتوری مؤثر در موفقیت سیکل‌های درمان ناباروری

همزمان با فرارسیدن هفته ملی جمعیت و در راستای تبیین اهمیت سلامت باروری و تحکیم بنیان خانواده، بر آن شدیم تا در گفت‌وگویی تخصصی به بررسی ابعاد علمی درمان‌های ناباروری، فرصت‌ها، چالش‌ها و بایدها و نبایدهای این مسیر بپردازیم. در همین راستا، با دکتر آزاده طرفداری، عضو هیئت علمی گروه آموزشی بیماری‌های زنان و زایمان، فلوشیپ نازایی و IVF و استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی تهران، به گفت‌وگو نشستیم تا با نگاهی علمی و به‌موقع، روش‌های درمانی موجود، باورهای نادرست رایج و توصیه‌های کاربردی برای زوجین را مورد بررسی قرار دهیم. آنچه در ادامه می‌خوانید، حاصل این گفت‌وگوی تخصصی است که می‌تواند راهنمایی روشن برای خانواده‌ها و علاقه‌مندان حوزه سلامت باروری باشد.
1. چه نشانه‌هایی وجود دارد که زوجین را باید زودتر برای ارزیابی پزشکی درمان ناباروری ترغیب کند؟
به طور معمول، ناباروری به عدم وقوع بارداری پس از یک سال نزدیکی جنسی محافظت‌نشده در زوجین اطلاق می‌گردد. این تعریف، علی‌رغم آنکه برای بسیاری از زوج‌ها تعریف درستی است، ممکن است برای برخی از زوجین صدق نکند. وجود برخی از اندیکاسیون‌ها در زوجین، شروع زودتر درمان را الزامی می‌کند. در خانم‌ها، سن مهم‌ترین عامل است. سن بالای 35 سال، تعریف ناباروری را از یک سال به 6 ماه تقلیل می‌دهد. علاوه بر آن، نکاتی در تاریخچه پزشکی فرد، مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا همان تنبلی تخمدان که منجر به ایجاد قاعدگی‌های نامنظم و کاهش احتمال باروری می‌گردد، اندومتریوز که منجر به درگیری‌های تخمدانی، لگنی و حتی لوله‌های رحمی می‌شود، سابقه جراحی‌های لگنی دچار عارضه مانند آپاندیسیت، میومکتومی یا کیست‌های تخمدانی، و بدخیمی‌های تحت درمان با داروهای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، همگی از مواردی هستند که فرد باید حداکثر پس از 6 ماه برای درمان مراجعه نماید.
در خصوص آقایان نیز هرگونه سابقه جراحی روی ناحیه تناسلی مانند هیدروسل، واریکوسل، فتق‌های اینگوئینال و لگنی، سندرم بیضه نزول‌نکرده در دوران کودکی که به‌موقع تشخیص داده نشده باشد و برای مدت طولانی در حفره شکمی باقی مانده باشد که سبب ایجاد ناباروری در سنین بالا می‌شود، بدخیمی‌های تحت درمان با شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، مصرف داروهای هورمونی در بدنسازی که اثر سوء بر فرآیند اسپرماتوژنز دارند و حتی پس از قطع مصرف نیز اثر آن‌ها به طور کامل از بین نمی‌رود، همگی می‌توانند باعث اختلال در باروری آقایان شوند و بیماران با این سوابق باید سریعاً جهت درمان مراجعه کنند.
2. به طور معمول چه مدت تأخیر در مراجعه می‌تواند روی نتیجه درمان اثر بگذارد؟
اگر زوجین جوان باشند و مشکل زمینه‌ای نداشته باشند، 12 ماه زمان دادن برای باروری طبیعی، زمانی منطقی است و تأثیر سوءیی روی نتیجه درمان نخواهد داشت. اما اگر هر کدام از موارد پیش‌تر ذکرشده در شرح حال وجود داشته باشد، تأخیر می‌تواند روند درمان را با اختلال مواجه کند. میزان این تأخیر در زوجین با علت‌های مختلف ناباروری متفاوت است، ولی به طور کلی، اگر در شرایط عادی باشیم، احتمال وقوع بارداری در هر سیکل قاعدگی حدود 20 تا 25 درصد بوده و پس از گذشت 12 ماه، حدود 90 تا 95 درصد زوجین باردار شده و تنها 5 تا 10 درصد نیز دچار مشکل می‌شوند. در نتیجه، همان‌قدر که بر عدم تأخیر در اقدام به درمان تأکید داریم، مراجعه زودهنگام نیز تنها منجر به ایجاد استرس در زوجین شده و ممکن است باعث شروع درمان‌های زودهنگام و تحمیل عوارض این درمان‌ها به زوجین گردد که این امر هم از نظر علمی و هم اخلاقی نادرست است.
3. نقش تشخیص به‌موقع و ارجاع درست در کاهش طول درمان چیست؟
این موضوع نکته بسیار مهمی است. هنگامی که خانمی پس از گذشت 12 ماه و چند سیکل نزدیکی جنسی باردار نمی‌شود، جهت انجام بررسی و درمان به پزشک مراجعه می‌کند. هنگامی که پزشک توصیه به انجام تمام آزمایشات تشخیصی می‌نماید، در بسیاری از مواقع همکاری از جانب همسر بیمار صورت نمی‌گیرد و خانم اصرار به شروع درمان می‌کند. در نتیجه، پس از چند سیکل درمان دارویی و نتیجه نگرفتن، مشخص می‌گردد مشکل از ابتدا مربوط به همسر بیمار بوده است. در این شرایط، علاوه بر اتلاف زمان، مصرف حجم زیادی از داروهای هورمونی نیز هم به لحاظ جسمی و هم به لحاظ روانی باعث فشار مضاعف بر زوجه شده و منجر به سرخوردگی، اختلاف و بعضاً عدم ادامه روند درمان می‌شود. به همین دلیل، تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند بیمار را از انجام اقدامات بی‌مورد باز دارد. همچنین طول مدت درمان کوتاه شده و هزینه‌های پرداختی از جیب بیمار نیز کاهش می‌یابد.
4. افزایش سن ازدواج چه تأثیراتی بر روند بارداری داشته و جهت حفظ باروری چه اقدامات پیشگیرانه‌ای می‌توان انجام داد؟
تأثیر سن هم در آقایان و هم در خانم‌ها با کاهش